Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Słupsku

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2024 r.

Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Hanna Kaflak-Januszko
Protokolant:	st. sekretarz sądowy Karina Hofman

po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2024 r. w Słupsku na rozprawie

sprawy z powództwa L. O.

przeciwko S. O.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

I. zobowiązuje pozwanego S. O. do złożenia oświadczenia woli o następującej treśc:

„S. O., działając jako spadkobierca sprzedającego H. O. (1), oświadcza, że w wykonaniu umowy przedwstępnej sprzedaży zawartej 15 marca 2021 r. przed notariuszem A. R.. A nr (...), przenosi na L. O. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, składającej się z działki (...) o pow. 0,2427 ha, położonej w L., przy ul. (...) oraz prawa własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość, objętych księgą wieczystą (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w L. za cenę 120 000 zł, z której 103 820,79 zł zostało już uiszczone tytułem zaliczki 24 lutego 2021 r., a reszta ceny tj. 16 179,21 zł zostanie zapłacone przy zawarciu umowy przyrzeczonej”;

II. zasądza od pozwanego S. O. na rzecz powoda L. O. 11 417,00 zł (jedenaście tysięcy czterysta i 17/100 zł) kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty;

III. nakazuje ściągnąć od pozwanego S. O. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Słupsku 1 177,94 zł (jeden tysiąc sto siedemdziesiąt siedem i 94/100 zł) nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sygn. I C 1803/21

UZASADNIENIE

Powód L. O. 28.12.2021 r. pozwał S. O. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości, co do której spadkodawca powoda zobowiązał się przenieść prawo użytkowania wieczystego (z prawem własności posadowionych na niej budynków) w notarialnej umowie przedwstępnej za 120 000 zł, z czego do zapłaty zostało 16 179,21 zł.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, kwestionując ważność oświadczenia woli spadkodawcy, który od lat nadużywał alkoholu w stopniu wykluczającym go z normalnego funkcjonowania. Kwestionował, by ojciec otrzymał tak dużą kwotę jak wynika z ww. przedpłaty, gdyż żadne okoliczności o tym nie świadczyły. Wskazywał też na zawyżenie ceny nabycia, skutkujące rażącą dysproporcją świadczeń.

Sąd ustalił, że:

15.03.2021 r. powód, w imieniu którego działał brat Ł. O., zawarł z H. O. (1) notarialną umowę przedwstępną sprzedaży prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości (z prawem własności posadowionych na niej budynków), określonej w żądaniu pozwu. Zapisano w niej, że na poczet 120 000 zł ceny uiszczono większość kwoty, a do zapłaty zostało 16 179,21 zł przy podpisywaniu umowy przyrzeczonej, co przewidziano na 30.05.2021 r. oraz - że wydanie nieruchomości już nastąpiło.

Nieruchomość położona jest w L. przy ul. (...), ma 0,2427 ha. Pomieszczenia zajmowane przez H. O. była bardzo zaniedbane.

dowód: akt notarialny z pełnomocnictwem – k. 10-13, wydruk z ksiąg wieczystych – k. 13-22, zdjęcia nieruchomości w operacie k. 119 i n.

H. O. poświadczył osobno na piśmie, że otrzymał na poczet umowy 5000 zł, 20 000 zł, 30 000 zł.

dowód: dowody wpłaty – k. 94-96

H. O. (1) zmarł 7.04.2021 r. przed zawarciem umowy przyrzeczonej. Spadek po nim nabył pozwany (syn H. O. (1)).

bezsporne /dokumenty spadkowe – k. 24-28 z poświadczeniem dziedziczenia z 21.06.21r./

H. O. (1) był osobą nadużywającą alkoholu w stopniu prowadzącym do poważnych zakłóceń w motoryce składania podpisu, co szczególnie widoczne jest na spornym akcie notarialnym.

dowód: opinia biegłego grafologa - k. 252-286

H. O. (1) wskutek nadużywania alkoholu był osobą bardzo zaniedbaną, jak i takie było miejsce w którym mieszkał. Ze względu na stan, w jakim został znaleziony, prowadzone postępowanie wyjaśniające pod kątem, czy nie doszło do przestępstwa, ale nie stwierdzono takich okoliczności.

Pozwany nie utrzymywał na bieżąco kontaktu z ojcem, ale zdarzało się, że go odwiedzał. Ojciec pozwanego pozostawał w kontaktach z powodem, zwłaszcza poprzez brata, który w jego imieniu zawarł sporną umowę. Za zgodą H. O. korzystali ze spornej nieruchomości.

fakty przyznane

Osoby, które miał kontakt z H. O. (1) nie miały wątpliwości, że jest osobą, które samodzielnie może i decyduje o sobie.

dowód: zeznania wszystkich świadków

Sąd zważył, że:

Powództwo zostało uwzględnione, gdyż materiał dowodowy sprawy nie potwierdził, że notarialne oświadczenie H. O. o zobowiązaniu się do przeniesienia praw do spornej nieruchomości, było nieważne.

Bezsporne było, że pozwany jako spadkodawca jest następcą prawnym. Zatem wobec art. 922 § 1 kc był zobowiązany do przeniesienia spornych praw. Dla sądu niezrozumiały jest więc zarzut pozwanego, że przedmiot umowy był ściśle związany ze spadkodawcą, co stoi na przeszkodzie uznaniu istnienia takiego zobowiązania. Spadkodawca zamieszkiwał na spornej nieruchomości, ale miał do niej typowe prawa majątkowe, podlegające obrotowi cywilnoprawnemu.

Zgodnie z utrwaloną wykładnią na podstawie art. 390 § 2 przy uwzględnieniu art. 64 kc i art. 1047 kpc powód mógł żądać od pozwanego zawarcia umowy, w tym poprzez wystąpienie z powództwem o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o treści jak w sentencji wyroku wydanego w niniejszej sprawie.

Ważność oświadczenia woli H. O. (vide art. 82 kc) nie została podważona, mimo że w toku badania grafologicznego zauważone zostały poważne zaburzenia, wywołane nadużywaniem alkoholu, widoczne wprost na umowie notarialnej. Fakt nadużywania alkoholu przez H. O. w stopniu patologicznym także nie budził sporu w sprawie. Sąd nie stwierdził jednak, że niewiarygodne są zeznania notariusza, że H. O. był świadomy i działał z rozeznaniem co do podejmowanej czynności. Sąd miał przy tym na uwadze, że zeznania innych świadków, mimo że były ich dość subiektywną perspektywą oceny H. O., to potwierdzały, że nie pozostawał on w stałym kontakcie z rodziną, a nawiązał taki z powodem i jego bratem (co może potwierdzać wiarygodność zeznań o uzgodnieniach o transakcji dotyczącej spornej nieruchomości). Szczegóły tych ustaleń nie były znane innym osobom. Podawane przez nich informacje nie wykluczały jednak, że doszło do ustaleń jak ww. umowie notarialnej. Przy tym nawet pozwany przyznawał, że nie pozostawał w kontakcie z ojcem, co mogło skutkować decyzją spadkodawcy o zadysponowaniu swym majątkiem za życia w sposób, który uważał dla siebie za korzystny. Wątpliwości pozwanego, czy spadkodawca otrzymał należyty ekwiwalent za sporne prawa do nieruchomości także nie prowadziły do podważenia wniosków co do ważności oświadczania notarialnego. W sprawie przedłożono potwierdzenia wpłat powoda na poczet ceny nabycia i brak informacji, jak powód zadysponował tymi sumami, nie pozwala na wnioski niweczące ocenę ważności oświadczenia notarialnego.

Powyżej sąd przedstawił zasadnicze wnioski z oceny materiału dowodowego, gdyż dokładniejsza analiza nic by nie wniosła, bo generalnie świadkowie nie mieli bezpośredniej wiedzy o faktach istotnych dla rozstrzygnięciach, a ich poszczególne spostrzeżenia nie prowadziły do innych ustaleń niż przedstawione (inne poszczególne informacje było mało istotne, nie były dostatecznie potwierdzone, jak i same nie prowadziły do możności zbudowania na ich podstawie innych ustaleń, więc sąd nie mnoży rozmaitych hipotez wobec ich szerokiego wachlarza). Podobnie dowód z opinii biegłego nie stanowił podstawy do podważenia ważności oświadczenia woli, a dalsze jego prowadzenia obarczone były znacznym ryzkiem zbędnych kosztów. Biegła w znacznym zakresie wypowiedziała się o wątpliwościach co do kondycji H. O. w chwili kreślenia podpisu na akcie notarialnym. Jak już jednak zostało wspomniane, kontekst kontaktów nie wykluczał, że H. O. świadomie i z rozeznaniem podjął swoją decyzję. Nadto doświadczenie życiowe wskazuje, że osoby o znacznym uzależnieniu mogą bardziej cierpieć bez alkoholu, więc bycie w ich przypadku w stanie po użyciu alkoholu, nie wyklucza, że składają ważne oświadczenia. Istotne oczywiście jest zweryfikowanie, czy jest z nimi kontakt umożliwiający funkcjonowanie w obrocie prawnym, a w tym zakresie bezpośrednio oceny mógł dokonać notariusz. Przy tym informacja o stopniu zaniedbania H. O. także wskazuje, że należało z ostrożnością dokonywać oceny, by zbędnie nie obrazić osoby, która stawiła się w kancelarii. Stąd sam podpis H. O. na akcie notarialnym, który w widoczny sposób jest zaburzony, mógł nie wywoływać wątpliwości notariusza co do stanu strony umowy.

Sąd przyznaje, że w tej sprawie pojawiło się wiele wątpliwości. Jak już jednak wspomniano - analiza dowodów nie prowadziła do podważenia ważności oświadczenia w akcie notarialnym, z którego wywiedziono zostało roszczenie. Także zarzut pozwanego o nieproporcjonalności świadczeń nie wnosił nic do sprawy, gdyż z żadnych okoliczności nie wynikało, by faktycznie wartość nieruchomości wobec powszechnie występujących cen na rynku, zwracała uwagę i by celowe było prowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie (zwłaszcza, że został złożony operat, który umożliwiał odniesienie się do tej kwestii). Nic nie wnosiły też dokumenty dotyczące badania, czy H. O. zmarł śmiercią naturalną (poza potwierdzeniem niebywałego zaniedbania H. O., związanego z nadużywaniem alkoholu). Podobnie dokumenty dotyczące innych zadłużeń H. O. pozostały tylko informacją, że takie były, a kwestia ich regulowania nie przynosiła wprost wniosków, zwłaszcza istotnych - do niniejszej sprawy.

Mając na uwadze stanowiska stron w toku postępowania, sąd uznał, że skoro na koniec postępowania nie zgłoszono, że postanowienia dowodowe nie objęły jakichś wniosków, to postępowanie dowodowe zostało wyczerpane, zwłaszcza że jak już sąd powyżej omówił – na koniec materiał dowodowy umożliwiał ocenę ryzyka procesowego kontynuacji procesu, w tym zwłaszcza dalszego ponoszenia wydatków na ten cel.

Wobec powyższego sąd orzekł jak w sentencji.

O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i 1 ¹ kpc w zw. z § 2 pkt. 6 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie z uwzględnieniem art. 113 ust. 1 ustawy kosztach sądowych w sprawach cywilnych.