Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Słupsku

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 stycznia 2024 r.

Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny

w składzie następującym: sędzia Hanna Kaflak-Januszko

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 24 stycznia 2024 r. sprawy

z powództwa M. O.

przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście (...), Ministrowi Finansów i Ministrowi Sprawiedliwości

o ustalenie i zapłatę

uznaje roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie.

I C 1568/21

UZASADNIENIE

Powód M. O. 5.11.2023 r. pozwał S k a r b P a ń s t w a – (...):

1. ustalenie istnienia między stronami stosunku prawnego polegającego na tym, że pozwany co do zasady ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez wydanie aktu normatywnego, na mocy którego spółka (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością została zlikwidowana z mocy prawa z dniem 31 grudnia 2015 r., a jej majątek został w całości przejęty przez Skarb Państwa – Starostę (...), bez wypłaty wspólnikom należnego odszkodowania, przysługującego powodowi na podstawie umowy cesji z 20 sierpnia 2020 r. zawartej pomiędzy powodem a R. N. (1) i J. M. (1) – byłymi wspólnikami wcześniej wymienionej spółki;

2. zasądzenie 100 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 2 stycznia 2016 r. (ewentualnie od terminów opisanych w uzasadnieniu pozwu) do dnia zapłaty (części należności) za nieprawne pozbawienie praw udziałowych w majątku likwidacyjnym spółki, na który składa się prawo własności nieruchomości położonej w Gminie W. – oznaczonej jako działka nr (...) o powierzchni 5.2668 m ², obręb Ł., dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą o nr (...).

Powód 20.08.2020 r. zawarł z ww. wspólnikami umowę cesji, której przedmiotem były wszelkie prawa i wierzytelności przysługujące im w związku z udziałem w wykreślonej spółce. Nie dopełnili oni wymogu jej przerejestrowania zgodnie z ustawą z 20.08.1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej : PwKRS) do 31.12.2016 r., co na podstawie jej art. 9 ust. 2b zd. trzecie skutkowało wygaśnięciem praw do udziału w majątki likwidacyjnym podmiotu wykreślonego wskutek nieprzepisania. W konsekwencji nieruchomość - stanowiąca główny składnik majątku spółki - została nieodpłatnie przejęta przez pozwanego z dniem 1 stycznia 2016 r., co Starosta (...) potwierdził decyzją z 29.09.2017 r.

Trybunał Konstytucyjny 11.12.2019 r. ((...)) orzekł o niekonstytucyjności wskazanego przepisu. Mimo podjętych prób nie doszło jednak do rekompensaty za przejęty majątek. Powód wskazał na różne warianty podstaw do uwzględnienia powództwa, w tym wskazując na ewentualność zmian w zakresie określenia statio fisci. Wobec tego skomplikowanego charakteru sporu sformułował jako odrębne roszczenie o ustalenie.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.

Wpierw jednak wniósł o oznaczenie Ministra Sprawiedliwości jako właściwej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, z działalnością której wiąże się dochodzone roszczenie w miejsce Starosty (...) i zwolnienie go z dalszego udziału w sprawie. Stwierdził, że art. 9 ust. 2 j PwKRS stanowi, że starosta – wykonując zadania z zakresu administracji rządowej - reprezentuje Skarb Państwa w sprawach dotyczących gospodarowania mieniem przejętym na podstawie kwestionowanego w pozwie jako niekonstytucyjny art. 9 ust. 2 b PwKRS, co nie dotyczy więc spornego roszczenia, opartego na zarzutach co do ustawodawstwa, potwierdzonych wyrokiem TK z 11.12.2019 r. sygnatura (...). A w sprawach odpowiedzialności Skarbu Państwa za wykonywanie władzy publicznej – reprezentuje go organ władzy publicznej, z którego działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Dodał też, że wobec upowszechnionych poglądów w systemie - sejm i senat nie odpowiadają za delikt legislacyjny, jak i w tym wypadku nie pojawia się legitymacja Ministra Finansów odpowiedzialnego jako właściwego ministra w zakresie finansów publicznych, gdyż wpierw musi pojawić się tytuł egzekucyjny. Natomiast Minister Sprawiedliwości ma w swoich kompetencjach zadania związane z Krajowym Rejestrem Sądowym, jak i w zakresie regulacji prawa.

Co do meritum pozwu wskazał, że powód nie uzyskał tytułu egzekucyjnego przeciw spółce wskazanej w pozwie przed jej wykreśleniem, czyli przed 1.01.2016 r., jak i nie dochodził roszczeń w terminie roku od nabycia mienia przez Skarb Państwa – jak obecnie przewiduje art. 25e ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym ( i tylko z tego mienia, co wskazuje na odpowiedzialność rzeczową). Stąd też nie można przypisywać Skarbowi Państwa odpowiedzialność za delikt. Zauważył przy tym, że powód nie wykazał, że poniósł szkodę majątkową.

Zaprzeczył, że R. N. (1) i J. M. (1) na 31.12.2015 r. byli wspólnikami wkreślonej spółki, jak i jej stanu majątku na dzień nabycia go przez Skarb Państwa, w tym czy nie jest obciążony roszczeniami wierzycieli. Zaznaczył, że majątek wspólników nie jest majątkiem spółki.

Zwrócił uwagę na aspekt bezczynności, który doprowadził do wykreślenia spółki i przejęcia majątku.

Zanegował też istnienie interesu prawnego, skoro możliwe było wystąpienie o zapłatę.

Powód :

- pozostawił Sądowi kwestię oznaczenia statio fisci, choć nie zweryfikował pierwotnego oznaczenia, gdyż to Starosta (...) nabył mienie,

- wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 2j PwKRS roszczenia wierzycieli wykreślonej spółki wygasały w ciągu roku, zatem ich istnienie w chwili wykreślenia jest bez znaczenia; ewentualnie do wyjaśnienia pozostaje, czy jakieś roszczenia zostały uwzględnione. Według wiedzy powoda w ogóle nie było wierzycieli,

- z rejestru (...) spółki wynikało, że R. N. (1) i J. M. (1) byli wspólnikami 31.12.2015 r.,

- dodał, że interes prawny, podobnie jak w sprawie kredytów frankowych, istnieje w uzyskaniu rozstrzygnięcia ustalającego odpowiedzialność,

- negował znaczenie bezczynności - odnosząc się wprost do uzasadnienia ww. orzeczenia TK, które wskazało na roszczenie odszkodowawcze z art. 417 ¹ § 1 kc w takich przypadkach jak w niniejszym sporze. W konsekwencji powołał się na art. 442 ¹ kc , gdyż dopiero wyrok stwierdzający niekonstytucyjność potwierdził możliwość dochodzenia roszczeń takich jak objęte niniejszym sporem.

Postanowieniem z 21.02.2022 r. (k. 77) sąd wezwał dodatkowo jako statio fisci Ministra Finansów oraz Ministra Sprawiedliwości.

Pozwany nadal wniósł o oddalenie powództwa. Nadto zgłosił wątpliwości co do wiarygodności umowy cesji, zwłaszcza co do jej podpisu przez R. N. (1). Miał też zastrzeżenia co do kauzalności przelewu.

Powód podtrzymał, że umowa przelewu dostatecznie konkretyzuje nabywaną wierzytelność (wynikającą z pozbawienia wspólników wykreślonej spółki z praw udziałowych w majątku likwidacyjnym).

Sąd ustalił, co następuje:

20.08.2020 r. została zawarta umowa przelewu wierzytelności pomiędzy powodem jako cesjonariuszem a cedentami – R. N. (1) i J. M. (1) w nawiązaniu do umowy przedwstępnej z 10.08.2020 r. sprzedaży nieruchomości – działki (...) o powierzchni 5,3668 ha, dla której Sąd Rejonowy w Lęborku prowadzi księgę wieczystą (...) przy zauważeniu, że objęta jest sporem cedentów z Starostwem Powiatowym w L. i zostaje zawarta, by umożliwić powodowi dochodzenie ich roszczeń, wynikających z uczestnictwa w spółce (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

dowód: umowa – k. 19-21, oryginał k. 173 (zob. tez k. 42-49 opera szacunkowy z opisem na 1 162 000 zł), zeznania świadków – cedentki J. M. i syna cedenta - R. N. – k. 175-6

Cesja była odpłatna.

dowód: zeznania ww. świadków

Przed wykreśleniem ww. spółki z Krajowego Rejestru Sądowego z dniem 1 stycznia 2016r. - wskutek niezłożenia wniosku o wpis zgodnie z listą wspólników z 23.05.1999 r. - udziały w spółce posiadali :

- R. N. (1) – 80,

- J. M. (1) – 20.

dowód: dokumenty z sądu rejestrowego – k. 22-23

Starosta (...) decyzją z 29.09.2017 r. orzekł o nieodpłatnym nabyciu z mocy prawa na podstawie art. 9 ust. 2 j PwKRS z dniem 1 stycznia 2016 r. mienia po ww. wykreśleniu spółki, tj. prawa własności ww. opisanej nieruchomości.

bezsporne (decyzja – k. 24-25)

12.08.2020 r. powód bezskutecznie wezwał Starostę (...) do zapłaty odszkodowania za ww. nieruchomość lub jej zwrot.

dowód: korespondencja – k. 52-55

Powód bezskutecznie wnosił o przeprowadzenie formalnego postępowania likwidacyjnego, na celowość którego wskazał Starosta w powyższej korespondencji.

dowód: postanowienie z 15.01.2021 r. – k. 41, pismo Starosty z 25.08.2020 r. – k. 52

Przed wykreśleniem spółka składała sprawozdania finansowe, w tym stratę za 2015 r. w wysokości 27 849,30 zł zatwierdzono do pokrycia z zysku w kolejnych latach.

dowód: sprawozdania z powiązana z nimi dokumentacją za lata 2014-2015 – k. 96-123

Sąd uwzględnił powództwo –

co do zasady na podstawie art. 318 kpc, uznając zasadność argumentacji powoda, jak i stwierdzając, że materiał dowodowy potwierdził sporne w tym zakresie fakty. Wobec rozbudowania merytorycznej argumentacji przez strony, sąd w uzasadnieniu ograniczy się do wskazywania głównych argumentów, szerzej wywodzonych w pismach procesowych.

Szczególnie stanowisko strony pozwanej zobrazowało trudności w ocenie prawnej roszczenia pozwu, dlatego sąd uznał, że istnieje interes prawny powoda (art. 189 kpc) w sformułowaniu osobnego żądania o ustalenie, wydanie wyroku wstępnego oraz utrzymanie w sprawie wszystkich statio fisci (art. 67 § 2 kpc), gdyż w przypadku prawomocnego uwzględnienia powództwa wyrokiem końcowym – pomiędzy tymi statio fisci będzie pozostawało finalne wyjaśnienie wykonania wyroku przez Skarb Państwa. Ze stanowisk stron wynika, że do rozważania może być każda ze statio fisci (lub w konfiguracjach łącznych), skoro Starosta był beneficjentem majątku, Ministerstwo Sprawiedliwości zajmuje się zagadnieniami związanymi z legislacją i prowadzeniem KRS, a Minister Finansów odpowiada za finanse Skarbu Państwa. Zadaniem Sądu jest czuwanie, by właściwa statio fisci działała w sprawie, ale nie rozstrzyganie ich sporu kompetencyjnego, skoro nie ma dopracowanego trybu dla przypadku jak niniejszy (Starosta jest beneficjentem jako przedstawiciel Skarbu Państwa, ale stał się nim wskutek zakwestionowanej legislacji, co dało podstawę do dochodzenia odszkodowania za przejęty majątek – art. 77 ust. 1 Konstytucji). Na marginesie Sąd zauważy, że podziela stanowisko powoda, że w pierwotnie wskazanym statio fisci upatruje podmiotu uprawnionego/zobowiązanego do „rozliczenia się”, w tym z racji obrony tytułu do mienia, a więc i w zakresie szerszej podstawy związanej z legislacją, ale wobec wywodu strony pozwanej, że w obrębie Skarbu Państwa można upatrywać odpowiedzialności bezpośrednio na polu legislacji albo generalnej związanej z odpowiedzialnością majątkową Skarbu Państwa, może tylko jeszcze zauważyć, że dodatkowo można uzasadniać łączny udział 3 statio fisici, gdyż co do każdego można osobno doprecyzować treść żądania. Nie zmienia to jednak głównej kwestii, że odpowiedzialnym wobec powoda jest Skarb Państwa i poszukiwanie precyzyjnej podstawy do każdego ze statio fisci nie może niweczyć powództwa o odszkodowanie, skoro główne przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej zostały stwierdzone. W nawiązaniu należy także zwrócić uwagę, by dokonać niezwężającego odczytania treści żądania powództwa, gdyż wykładania całości z uzasadnieniem dopiero pozwala nadać właściwe akcenty (głównym jest szkoda wynikła z opisanych zdarzeń, a nie samo dochodzenie odszkodowania za wadliwą regulację czy orzeczenie stwierdzające utratę mienia lub sam fakt stania się beneficjentem z tego tytułu).

Już powyższy akapit wskazał na problemy widoczne w sprawie z opisaniem podstawy prawnej, mimo oczywistości szkody, skoro doszło do utraty waloru majątkowego wskutek rygoru z ustawy uznanego za niekonstytucyjny (w tym jak wskazał powód – tym samym orzeczenie TK otworzyło drogę do roszczenia1 i stosowania art. 442 ¹ § 1 kc, więc niezasadna jest wykładania pozwanego z aktualnej ustawy o utracie terminu na dochodzenie roszczeń). Sąd powtórzy jednak, że odpowiedzialność pozwanego wobec art. 77 ust. 1 Konstytucji jest oczywista i potwierdzona w przywoływanym w sprawie orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Stąd nie należy do sądu powtarzanie argumentacji TK, ale stwierdzenie skutku z oparciem o przepis konkretyzujący z art. 417 § 1 kc (skoro w toku jest debata nad rozproszoną konstytucyjnością) przy uwzględnieniu regulacji szczegółowej art. 417 ¹ § 1 kc. Fakt szkody (art. 361 kc) wobec utraty udziałów w majątku w wykreślonej spółki jest oczywisty, zwłaszcza że bezsporne jest, że obejmował nieruchomość. Do dalszego postępowania będzie dopiero należało badanie wartości majątku (wstępnie brak jest podstaw do uznania, że stan nieruchomości i finansów spółki bilansuje się).

Wobec powyższego Sąd nie widzi zasadności zarzutu co do kauzalności umowy przenoszącej wierzytelność powstałą w wyżej opisanych warunkach (art. 509 kc), zwłaszcza że treść umowy także nie prowadzi do wątpliwości (nadto powód zawarł umowę przedwstępną o nabycie przejętej nieruchomości). Natomiast postępowanie dowodowe prowadziło do uznania za wiarygodny dokument umowy przelewu ww. wierzytelności na powoda. Sąd nie widział podstaw do kontynuowania postępowania w tym zakresie wobec omówienia kwestii dowodu z opinii biegłego grafologa na rozprawie i po niej – w związku z wymianą pism w tym zakresie (z dodatkowymi dowodami), jak i co do innych kwestii związanych z tokiem sprawy, w tym wiarygodności dowodów zebranych w sprawie. Nadmienić można, że zeznawały osoby, które mogłyby rościć prawo do cesjonowanej wierzytelności (gdyby podważyć cesję – gdyż zeznawali wspólnik i zstępny wspólnika) i nie negowały w niniejszym procesie, że obecnie to powód posiada do niej tytuł. Generalnie sąd uznał, że dowody tworzyły spójną i logiczną całość.

W nawiązaniu do wywodu o znaczenia wyroku TK dla dochodzenia spornego roszczenia, niezrozumiały jest twierdzenie pozwanego z rozprawy o nieważności umowy cesji przez odwołanie się do faktu, że spółka wówczas nie istniała. To właśnie bowiem utrata bytu spółki uaktywniała roszczenie objęte cesję.

W konsekwencji wydany został wyrok wstępny.

1 https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art (...)-nieodplatne-nabywanie-mienia-przez-skarb-panstwa-z-mocy-prawa-przepisy-wprowadzajace-ustawe-o-krajowym-rejestrze-sadowym: wyrok z 11.12.2019 r. w sprawie (...)

art. 9 ust. 2b zdanie trzecie ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, z 2000 r. Nr 114, poz. 1194, z 2002 r. Nr 1, poz. 2, z 2003 r. Nr 217, poz. 2125, z 2010 r. Nr 106, poz. 671, z 2013 r. poz. 1622 oraz z 2014 r. poz. 1924) jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Na wypadek obecnie zgłaszanych wątpliwości co do ważności orzeczeń TK sąd tylko zauważy, że podziela argumentację, a potwierdzeniem akceptacji tego orzeczenia - jest regulacja w obecnej ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym, do której odwoływał się pozwany – art. 25e, który wprost przewidział roszczenie kompensacyjne, bo nie ma podstaw do bezpodstawnego przejmowania majątku.